Kırgızistan’dan Sonra Tacikistan ve Kazakistan: Burjuva İdareciler Sovyet İsimlerini Siliyorlar

İlginç bir şekilde, yeniden adlandırma konusundaki oylama, Vladimir Putin’in cumhuriyeti ziyaretinden iki gün sonra gerçekleşti. Rusya Devlet Başkanı Tacikistan’ı Moskova’nın müttefiki olarak nitelendirdi ve meslektaşı Emomali Rahmon benzer övgülerle doluydu. Rusya Dışişleri Bakanlığı, bu tür diğer tüm adımların yanı sıra, isim değişikliğine hiçbir şekilde tepki vermedi. Geçen yıl, Leningrad ve Korzhenevskaya zirveleri isimlerini kaybetti ve Komünizm zirvesi 1998’de yeniden adlandırıldı. Şimdi 9-10. yüzyıl komutan ve devlet adamı onuruna Somoni zirvesi deniyor. Adı değiştirilen yüzlerce olmasa da onlarca şehir, köy ve caddeye söylenecek bir şey yok…

Ekonomik kriz global bir boyut alırken, dünya yeni bir savaşa doğru sürüklenirken isim değişikliklerinin Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’da hızlı ve koordineli şekilde sürmesi dikkat çekti.

Ülkede ekonomik kriz ve siyasi istikrarsızlık varsa ne yapmalı? Sovyet sonrası cumhuriyetlerin yetkilileri kendi reçetelerini buldular – geçmişe karşı “askeri operasyonlar” açmak. Kırgızistan‘ın ardından Tacikistan coğrafi isimlerin yeniden adlandırılmasına başladı. Ve Kazakistan’da bu süreç kronik hale geldi.

Bir başka “toponymik kaşıntı” saldırısı, Tacikistan’daki krizin ağırlaşmasıyla aynı zamana denk geldi. Gorno-Badakhshan’daki gergin durum birkaç aydır devam ediyor. Mayıs ayının sonunda, kitlesel protestoların patlak vermesinin ardından yetkililer, “terörle mücadele operasyonunun” başladığını duyurdular. Resmi rakamlara göre Duşanbe-Kulma karayolunu kapatmaya çalışan sekiz “terörist grup savaşçısı” tasfiye edildi ve onlarca kişi gözaltına alındı. Bağımsız kaynaklar çok daha fazla sayıda kurban bildiriyor ve Tacik liderliğinin görevinin bölgeyi Duşanbe tarafından kontrol edilmeyen gayri resmi liderlerden temizlemek olduğunu ekliyor. Özerklikteki tutuklamalar bugüne kadar devam ediyor.

Tacikistan Pamir dağlarının içinde bulunan, lojistik bakımından türlü sıkıntılara sahip bir ülke. Bölgenin bugünkü görece gelişmişliğini uzak Sovyet sanayisine ve devlet planlamasına borçlu olduğunu söylemek zor değil.

Sosyo-ekonomik durum hala zor. Dünya Bankası tahminine göre, ülkenin GSYİH’si bu yıl yüzde 0,4 azalacak. Başlıca nedenler, ithalat fiyatlarındaki artış ve işçi göçmenlerinden gelen havalelerdeki azalmadır. Aynı uluslararası kuruluş, Tacikistan’ın dünyanın en düşük gelir düzeyine sahip üç düzine devlet grubuna dahil olan tek Sovyet sonrası cumhuriyet olduğunu belirtiyor. Bu ülkelerin çoğu Afrika’da bulunuyor.

Kazakistan

Aslında, Kazakistan’da yeniden adlandırma süreci kesintisiz bir şekilde devam ediyor. Cumhuriyet Onomastik Komisyonu geçtiğimiz günlerde Eğitim ve Kültür Bakanlığı ile çeşitli düzeylerde yerel makamlardan değerlendirilmek üzere 182 başvuru aldığını bildirdi. Bazıları zaten kararlaştırıldı. Örneğin Pavlodar’da 17 caddenin adı değiştirilecek. Bunlar arasında Mira, Uritskogo, Donetskskaya, Sovkhoznaya, Sovyetlerin Birinci ve İkinci caddeleri vb. Şehir yetkililerine göre, bu “büyük şahsiyetlerin anısını sürdürmek ve ulusal öneme sahip geleneksel isimleri geri getirmek” için yapılıyor.

Ancak bu bile “toponimik reformcular” için yeterli değildi. Milliyetçi gazete Zhas Alash, sokakların yeniden adlandırılmasını uzun zamandır beklenen bir olay olarak nitelendirerek, sokakları burada durmamaya çağırdı. Ona göre, Pavlodar bölgesinde son beş yılda 607 cadde ve 26 yerleşim yerinin adı değişti. Buna rağmen, gazetenin kabul edilemez olduğunu iddia ettiği sokakların sadece yüzde 49’u “Kazak” olarak adlandırılıyor.

Birkaç politik girişim grubu aynı anda Petropavlovsk’un Kyzylzhar olarak yeniden adlandırılmasını talep ediyor. Merkezinin bulunduğu Kuzey Kazakistan bölgesi, yeniden adlandırma için rekor sahibi oldu. Sadece son iki yılda bölgenin şehir ve köylerinde 400’den fazla caddenin adı değişti. “Ülkemiz ve vatandaşlarımız tarihi bilmeli. Kendi tarihimize ve propagandaya, kahramanlarımızın yetiştirilmesine hakkımız var. Sömürge geçmişimizde siyaset tek taraflıydı diyor bölge başkan yardımcısı Gani Nygymetov, “Kimseye hangi isimlerin ayrılacağını sormadım” diye devam ediyor.. “Sömürge geçmişine” karşı savaşçıların son “kurbanları” arasında Gagarin sokakları, 40 yıllık Zafer bayramının isimleri bulunuyor.

Deneyimlerin gösterdiği gibi, vatandaşların dikkatini bu tür spekülasyonlarla başka yöne çekmek başarılı olabilir. Ama sadece kısa bir süre için. Uzun vadede, Sovyet geçmişiyle savaş, yıkım ve ölümcül çatışmalardan başka bir şey getirmez.

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: